در تعریفی ساده برای بیان این موضوع که وب سرور چیست میتوان گفت، هر زمان که از یک مرورگر برای مشاهده یک سایت استفاده میکنید، با یک سرور وب در ارتباط هستید تا صفحه مورد نظر را به شما ارائه دهد. وب سرور است که درخواست شما را دریافت میکند، اطلاعات لازم را از سرورهای دیگر جمع آوری میکند و آن را به شکلی که برای شما قابل نمایش باشد، ارسال میکند. در این مقاله قصد داریم شما را با نحوه کارکرد و انواع وب سرورهای پرکاربرد که همه روزه با آن سروکار داریم به طور کامل آشنا نماییم، پس تا پایان این مطلب با ما همراه باشید.
وب سرور چیست؟

وب سرور (Web Server)، یکی از ابزارهای پرکاربردی است که بر روی سرور نصب شده و برای پاسخ به درخواستهای کاربران از طریق شبکه جهانی وب از پروتکلهای HTTP، SMTP، FTP و سایر پروتکلها استفاده میکند. وظیفه اصلی وب سرور نمایش محتوای وبسایتها از طریق ذخیره، پردازش و ارائه صفحات وب به کاربران است. این محتوا میتواند به صورت ثابت (مانند متن و تصاویر) یا پویا (مانند قیمت محصولات یا لیست اقلام موجود در سبد خرید) باشد. بیشتر وب سرورها برای ارائه محتوای پویا و همچنین رمزگذاری ارتباطات از زبانهای برنامهنویسی مانند Active Server Pages، جاوا اسکریپت، PHP، Python و Ruby و …. پشتیبانی میکنند.
در واقع، وب سرور (Web Server) ابزاری است که پس از ثبت دامنه و خرید سرور مجازی ابری، نقش رابط میان سرور و سیستم کاربر را ایفا میکند و به محض دریافت درخواست کاربر برای دسترسی به یک صفحه از وبسایت، سرور وب دادهها و اطلاعات شامل اسناد HTML، ویدیوها، تصاویر و …. را به کاربر ارائه میدهد. با دریافت درخواست، وب سرور به سرور فیزیکی متصل شده و پس از بررسی امنیتی با پروتکلهای HTTPS و HTTP، کاربر را به صفحه وبسایت مربوطه هدایت کرده و محتوا را به او نمایش میدهد.
یک web server میتواند میزبان یک یا چندین وبسایت باشد و از منابع نرمافزاری و سختافزاری مشترک برای این منظور استفاده کند. همچنین، وب سرورها میتوانند سرعت پاسخگویی به کلاینتهای مختلف را محدود کنند تا از تسلط یک کلاینت بر منابع جلوگیری کنند و از این طریق منابع را به طور موثرتر برای نیازهای مختلف مشتریان تخصیص دهند.
نحوه عملکرد وب سرور

وب سرور (Web Server)، در بخش سختافزاری، وظیفه ذخیرهسازی نرمافزار، دادههای خام و سایر فایلهای مرتبط با یک وبسایت را بر عهده دارد. این فایلها شامل اسناد HTML، تصاویر، فایلهای جاوا اسکریپت و دیگر منابع وب هستند و امکان تبادل اطلاعات با دستگاههای مختلف متصل به اینترنت را فراهم میکند.
در بخش نرمافزاری، سرور وب از طریق نام دامنه وبسایت قابل دسترسی است و بر اساس درخواستهای کاربران از طریق پروتکل HTTP، نحوه دسترسی به فایلهای وبسایت را مدیریت کرده و محتوای سایت را به کاربر نهایی ارائه میدهد.
به عبارت دیگر، زمانی که کاربران از مرورگرهایی مانند گوگل کروم، مایکروسافت اج یا فایرفاکس درخواست ارسال میکنند، مرورگر با استفاده از پروتکل HTTP، درخواست را پردازش میکند. web server پس از دریافت درخواست HTTP، آن را پردازش کرده و به جستجوی دادههای درخواستی پرداخته و اطلاعات را از طریق HTTP به مرورگر وب ارسال میکند. مراحل درخواست و دریافت فایل از وب سرور به شرح زیر است:
- کاربران با وارد کردن آدرس وبسایت در نوار آدرس مرورگر، درخواست دریافت اطلاعات را به دامنه وبسایت ارسال میکنند.
- درخواست به سرور DNS ارجاع داده میشود تا آدرس IP وب سرور دریافت شود و اطلاعات مورد نیاز در دسترس قرار گیرد. آدرس IP مرورگر را به سرور وب هدایت میکند.
- پس از برقراری ارتباط، مرورگر با ارسال یک درخواست HTTP به سرور وب، صفحه یا فایل مورد نظر را از وب سرور درخواست میکند.
- web server پس از دریافت درخواست، با ارسال صفحه یا فایل درخواستی به مرورگر وب از طریق HTTP پاسخ میدهد.
- در صورت عدم وجود خطا و موجود بودن فایل، مرورگر با موفقیت صفحه وبسایت را نمایش میدهد.
کاربرد وب سرور

همانطور که در مفهوم وب سرور چیست به آن اشاره شد، Web server کانال ارتباطی بین مشتریان و سرورها است و نقش بسیار مهمی در اینترنت و اجرای خدمات وب دارد. در ادامه، به موارد استفاده از وب سرور میپردازیم.
خدمات هاست
خدمات هاست به فرآیند دسترسی به وب سرور برای مدیریت پایگاه دادههای وبسایت شما اشاره دارد. در این خدمات، سرورها فضای ذخیرهسازی را برای فایلهای وبسایت شما فراهم میکنند. شرکتها با خرید هاست و نام دامنه، فضایی را بر روی سرور برای ذخیره و مدیریت فایلهای خود اختصاص میدهند.
همچنین خدمات هاست به پیکربندی سرور کمک میکند تا وبسایتها از طریق اختصاص آدرسهای IP منحصر به فرد قابل دسترسی شوند. این خدمات شامل اتصال این آدرسهای IP به URL ها از طریق DNS نیز میشود. به این ترتیب، شرکتها میتوانند به طور مؤثر وبسایتهای خود را مدیریت کنند و نیازهای خود از جمله ذخیرهسازی، پهنای باند، مقیاسپذیری و امنیت را برآورده سازند.
سرور مجازی
خرید سرور مجازی یکی از جنبههای مهم میزبانی وب است که به یک سرور فیزیکی اجازه میدهد تا به طور همزمان چندین وبسایت را میزبانی و مدیریت کند. استفاده از سرور مجازی باعث بهبود استفاده از منابع و کاهش هزینهها میشود. انواع رایج میزبانی مجازی شامل موارد زیر است:
مبتنی بر IP: در این روش، هر وبسایت دارای یک آدرس IP منحصر به فرد است.
مبتنی بر نام: هر وبسایت به یک نام دامنه خاص اختصاص داده میشود.
مبتنی بر پورت: هر وبسایت به یک شماره پورت خاص در سرور اختصاص مییابد.
این روشها به سرور امکان میدهند تا وبسایتهای مختلفی که به صورت مجازی روی یک سرور میزبانی شدهاند را شناسایی و مدیریت کند. ترافیک شبکه بر اساس این شناسههای مجزا دستهبندی و پردازش میشود. این ویژگی برای کسبوکارها بسیار مفید است، زیرا به آنها اجازه میدهد با هزینهای کمتر از یک سرور اختصاصی، وبسایتهای خود را مدیریت کنند و همچنان از کارایی بالایی بهرهمند شوند.
توزیع محتوا
سرور وب تنها وظیفه ذخیرهسازی دادهها و اطلاعات وبسایت را بر عهده ندارد، بلکه نقش مهمی در ارائه محتوای مرتبط به کاربران نیز دارد. به این معنا که وبسرورها برای دسترسی به اطلاعات موجود در وبصفحات از سمت سرور به سمت کاربران، در زمان نیاز، ضروری هستند. اپلیکیشن سرورها بهطور مداوم درخواستهای ورودی کاربران را دریافت، پردازش و تکمیل میکنند. این امر باعث بهینهسازی ارائه محتوا و کاهش زمان بارگذاری صفحات برای کاربران نهایی میشود. به عبارت دیگر، این سرورها به نحوی عمل میکنند که تجربهای روان و بدون مشکل را برای مشتریان هر شرکتی هنگام بازدید از وبسایت آنها فراهم کنند.
ارائه خدمات به صفحات وب
وب سرور به درخواستهای مرورگرها پاسخ میدهد و صفحات وب، تصاویر، ویدئوها و دیگر فایلهای وب را از روی دیسک سخت خود بارگذاری و به مرورگر ارسال میکند. این عمل شامل دریافت درخواست HTTP از مرورگر، پردازش درخواست و ارسال پاسخ HTTP با محتوای مربوطه است.
ذخیره و محافظت از دادههای وبسایت
وب سرور میتواند به عنوان مخزن محتوا عمل کند، شامل صفحات HTML، فایلهای CSS، جاوا اسکریپت، و سایر انواع رسانهها. این محتوا میتواند استاتیک (غیر پویا) یا داینامیک (پویایی که به درخواستهای خاص پاسخ میدهد) باشد.
پشتیبانی از زبانهای برنامهنویسی سمت سرور
وب سرورها میتوانند به عنوان محیطی برای اجرای کدهای سمت سرور که به تولید محتوای داینامیک میپردازد، عمل کنند. این شامل زبانهای برنامهنویسی مانند PHP، Python، Ruby، و ASP.NET است. وب سرور درخواستهای ورود به این زبانها را به پردازشگرهای مناسب ارسال میکند.
بارگذاری و توزیع بار
برای وب سایتهای با ترافیک بالا، وب سرورها میتوانند به عنوان بخشی از زیرساخت توزیع بار عمل کنند و درخواستهای کاربران را بین چندین سرور تقسیم کنند تا از بار زیاد بر روی یک سرور واحد جلوگیری شود و به عملکرد بهینه برسند.
مدیریت کش
وب سرورها میتوانند اطلاعاتی که به طور مکرر درخواست میشوند را در حافظه کش نگهداری کنند تا زمان بارگذاری صفحات برای کاربران کاهش یابد و منابع سرور کاهش یابد.
تفاوت وب سرور استاتیک و داینامیک

سرور وب تمام محتوای نمایش داده شده در یک صفحه از وبسایت را مدیریت میکند. محتوای استاتیک فایلهایی هستند که به طور غیر قابل تغییر در سرور ذخیره میشوند و در همان شکل ذخیره شده برای بازدید کننده به نمایش در میآیند. محتوای داینامیک یا پویا براساس نوع و رویکرد وبسایت میتواند به صورت متن، تصویر، ویدیو و … تولید شوند و در دسترس کاربران قرار گیرند. وب سرور ثابت یا استاتیک از یک کامپیوتر و نرمافزار HTTP تشکیل شده است، در حالی که وب سرور پویا متشکل از یک وب سرور و نرم افزارهای دیگر مانند پایگاه داده میباشند. وب سرورهای استاتیک زمان کمتری برای بارگذاری دادهها را در بر دارند، در صورتی که وب سرورهای داینامیک، زمانبر و پیچیده تر می باشند. تفاوت اصلی در انعطافپذیری محتوای نمایش داده شده و تعامل آن با کاربران است. در زیر به بررسی تفاوت محتوا وب سرورهای پویا و ایستا خواهیم پرداخت.
| ویژگی | وب سرور استاتیک | وب سرور داینامیک |
| مدیریت محتوا | ذخیره و ارائه محتوای از پیش تعریف شده (HTML، تصاویر، ویدیوها) | تولید محتوای پویا با استفاده از زبانهای برنامهنویسی سمت سرور |
| انعطافپذیری محتوا | محتوا برای همه کاربران ثابت است | محتوا میتواند بر اساس ورودی یا وضعیت کاربر شخصیسازی یا تطبیق داده شود |
| تعامل | تعامل محدود (بدون فرمها، ورود به سیستم، بهروزرسانیهای پویا) | تعامل بالا (فرمها، ورود به سیستم، سبد خرید، بهروزرسانیهای لحظهای) |
| راهاندازی و مدیریت | راهاندازی و مدیریت سادهتر | راهاندازی و مدیریت پیچیدهتر |
| موارد استفاده ایدهآل | وبسایتهای ساده (پورتفولیوها، بروشورها، صفحات فرود)، تحویل محتوای CDN | برنامههای وب پیچیده (شبکههای اجتماعی، فروشگاههای آنلاین، بانکداری) |
| معادل | دستگاه فروش خودکار | رستوران تعاملی |
انواع وب سرور

برای ساخت یک وبسایت، نیاز به انتخاب صحیح وب سرور وجود دارد. از این رو، انتخاب یک Web Server مناسب برای عملکرد وبسایت شما و تجربه مشتریان بسیار مهم است. انتخاب درست وب سرور تضمین میکند که صفحات وب شما به راحتی در یک مرورگر وب با عملکرد مطلوب کار میکنند. در اینجا، به برخی از وب سرورهای معروف و رایج میپردازیم.
وب سرور آپاچی Apache
سرور وب آپاچی (Apache Web Server) یکی از قدیمیترین نرمافزارهای متنباز و رایگان است که به کاربران این امکان را میدهد تا پس از ثبت دامنه و خرید سرور، وبسایت خود را بر روی اینترنت راهاندازی کنند و پلتفرمی قدرتمند برای توسعه و استقرار برنامههای کاربردی مبتنی بر وب ایجاد نمایند. تمامی ارتباطات در سرور وب آپاچی از طریق پروتکلهای HTTP یا HTTPS انجام میشود. این سرور قادر است درخواستهای همزمان متعدد کاربران را پردازش کند و اطلاعات مورد نظر آنها را به صورت فایلها و صفحات وب ارسال کند. تنها چالش آن این است که به پیکربندی گسترده نیاز دارد و کار کردن با آن برای افراد مبتدی کمی دشوار است.
وب سرور Microsoft IIS
وب سرور IIS محصول شرکت مایکروسافت است و قابلیت نصب بر روی سیستم عامل ویندوز را دارد. با این حال، میتوان آن را با استفاده از ابزار Mono بر روی لینوکس و مک نیز اجرا کرد، اما در این صورت تا حد زیادی پایدار و قابل اعتماد نخواهد بود. وب سرور Microsoft IIS با زبانهای برنامهنویسی ASP.net و Net. و زبان PHP سازگار است و از پروتکلهایHTTP ،HTTPS ،FTP،FTPS، SMTP پشتیبانی مینمایند. سایر ویژگیهای امنیتی این وب سرور شامل مدیریت گواهی TLS، ثبت درخواست، گزینههای امنیتی خاص FTP و … است. سرورهای IIS ویژگیهای مفیدی برای مدیریت وبسایتها، برنامهها و وظایف دیگر سرور ارائه میدهند. آنها از Active Directory برای احراز هویت و مدیریت مجوز کاربران استفاده میکنند. با این حال، به عنوان نرمافزار اختصاصی مایکروسافت، نیاز به خرید مجوز دارند.
وبسرور انجیناکس Nginx
Nginx Web Server یک نرم افزار منبعباز است که با پلتفرمهای ویندوز، مک و لینوکس سازگاری دارد و معمولاً توسط مدیران و سازمانهای بزرگ مورد استفاده قرار میگیرد. این وب سرور برای وبسایتهایی که از ترافیک بالایی برخوردار میباشند، انتخابی عالی تلقی میشود و قادر به مدیریت بیش از ۱۰،۰۰۰ اتصال در یک زمان میباشند و از پروتکلهای IMAP, SMTP و POP3 پشتیبانی مینمایند. NGINX یک وب سرور مقیاس پذیر، سبک و قدرتمند است که قادر به مدیریت اتصالات همزمان میباشد و برای ارائه محتوای ثابت ایدهآل است. این نرمافزار همچنین در زمینه معکوسسازی پروکسی و بالانس بار برای توزیع مؤثر ترافیک بسیار موفق عمل میکند. این ویژگیها به Nginx این امکان را میدهند که ترافیک را در بین چندین سرور مدیریت کند و عملکرد و مقیاسپذیری بهتری ارائه دهد. طراحی سبکوزن آن به حافظه کمتری نسبت به گزینههای دیگر نیاز دارد.
وب سرور آپاچی تامکت Apache Tomcat
وب سرور آپاچی تامکت یک سرور وب و کانتینر سرویسهای جاوا (Java Servlet Container) است که برای اجرای برنامههای تحت وب نوشته شده با فناوری جاوا طراحی شده است. تامکت به عنوان یک نرمافزار متنباز (Open Source) توسط بنیاد آپاچی (Apache Foundation) توسعه داده شده و به طور خاص برای پردازش و اجرای سرویسهای جاوا، شامل سرویسهای جاوا (Servlets) و صفحات جاوا (JSPs)، به کار میرود.
دلیل استفاده از وب سرور

Web Server ها نقشهای متعدی دارند و برای دلایل مختلف از آنها استفاده میشود. یکی از دلایل استفاده از وب سرور، ارائه دسترسی به صفحات وب و محتوا از طریق اینترنت است و این امکان را برای کاربران فراهم میآورد تا از هر نقطهای از جهان به محتوای آنلاین وبسایت دسترسی داشته باشند. علاوهبراین، سرور وبها میتوانند خدمات هاست، خدمات ایمیل، پلتفرمهای توسعه برنامههای وب و سایر خدمات مرتبط با وب را ارائه دهند. در واقع میتوان گفت وب سرورها در درجه اول برای پردازش و مدیریت درخواست کاربران و پاسخ به آن از طریق HTTP/HTTPS استفاده میشوند و میتوانند چندین عملکرد دیگر را ذخیره و محافظت از دادههای وبسایت، کنترل پهنای باند برای تنظیم ترافیک شبکه، برنامه نویسی وب سمت سرور، میزبانی مجازی را انجام دهند.
ویژگیهای وب سرور
سرور وب علاوهبر پردازش درخواستها و پاسخهای مرورگر، ویژگی های دیگری را نیز ارائه میدهد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
ثبت فایلها
این ویژگی به وب سرورها امکان میدهد تا تمامی رویدادها و فعالیتهای انجام شده را ثبت کنند، از جمله درخواستها، مسائل امنیتی و خطاها. هر بار که وب سرور یک درخواست جدید دریافت میکند، یک رکورد جدید به فایل ثبت اضافه میشود که به تحلیل و رفع مشکلات کمک میکند.
احراز هویت
بسیاری از وب سرورها این ویژگی را قبل از ارائه دسترسی جزئی یا کامل به منابع وبسایت ارائه میدهند. این فرایند به محافظت از اطلاعات و کنترل دسترسی کمک میکند و اغلب شامل درخواست نام کاربری و رمز عبور از کاربران وب است.
محدود کردن پهنای باند
پهنای باند مشخص میکند که وب سرور در هر لحظه چه میزان داده را میتواند انتقال یا پردازش کند. محدود کردن پهنای باند کمک میکند تا سرعت پاسخها کنترل شود و از ایجاد بار اضافی بر روی شبکه جلوگیری شود.
فضای ذخیرهسازی
این ویژگی در سرور وب به میزان فضای دیسک موجود برای ذخیره فایلها اشاره دارد. میزان فضای ذخیرهسازی به طور مستقیم بر توانایی سرور در میزبانی و مدیریت صفحات وب و برنامههای وب تأثیر میگذارد.
توازن بار
این تکنیک به وب سرورها کمک میکند تا ترافیک ورودی را به طور مساوی بین چندین سرور توزیع کنند. هدف از بالانس بار کاهش زمان پاسخ و جلوگیری از بارگذاری بیش از حد سرور است.
آپتایم
این ویژگی نشاندهنده میزان زمانی است که وب سرور به طور مداوم در حال فعالیت است و به پردازش درخواستها و ارائه فایلها میپردازد. یک وب سرور معتبر معمولاً ضمانت ۹۹.۹٪ زمان بالا بودن را ارائه میدهد، که به معنای در دسترس بودن بالا برای وبسایت است.
پشتیبانی از زبانهای برنامهنویسی
وب سرورها میتوانند از زبانهای برنامهنویسی سمت سرور پشتیبانی کنند که به توسعه و اجرای برنامههای وب کمک میکند. به عنوان مثال، زبان Python یکی از زبانهای محبوب است که توسط سرورهای مجازی پشتیبانی میشود.
نحوه ارتباط با وب سرور
سرور وبها با کاربر و سرور در ارتباط هستند. در این مدل، یک برنامه (کاربر) از یک برنامه دیگر (سرور) درخواست منابع یا خدمات میکند. وب سرورها از پروتکل HTTP برای پاسخ به درخواستهای کاربران از طریق وب استفاده میکنند. HTTP پروتکلی است که برای تبادل اطلاعات بین کامپیوترها طراحی شده است. در ادامه مطلب وب سرور چیست، به بررسی روند عملکرد آن میپردازیم.
درخواست وبسایت
زمانی که شما تصمیم میگیرید یک وبسایت را باز کنید، مرورگر شما به دنبال وب سروری میگردد که فایلهای آن وبسایت را میزبانی میکند.
ترجمه نام دامنه به آدرس IP
مرورگر شما نام دامنه وبسایت را به یک آدرس IP از طریق سیستم نام دامنه (DNS) تبدیل میکند. اگر وبسایت قبلاً بازدید شده باشد، مرورگر ممکن است از کش (ذخیرهسازی موقت) خود استفاده کند.
ارسال درخواست HTTP
مرورگر پس از یافتن آدرس IP وب سرور، یک درخواست HTTP به وب سرور ارسال میکند تا محتوای وبسایت را دریافت کند.
پردازش درخواست: سرور وب درخواست HTTP را دریافت کرده و با استفاده از سرور HTTP خود آن را پردازش میکند. سپس از پایگاه داده خود برای یافتن دادههای مرتبط جستجو میکند.
ارسال پاسخ به مرورگر
پس از پردازش درخواست، وب سرور فایلهای مورد نظر را به مرورگر شما ارسال میکند تا نمایش داده شوند. اگر web server نتواند فایلهای درخواستی را پیدا یا پردازش کند، یک کد وضعیت خطای HTTP به مرورگر ارسال میکند:
- خطای 404 : این خطا زمانی نمایش داده میشود که صفحه درخواستی در سرور وجود ندارد.
- خطای 403 : این خطا نشاندهنده وجود مشکلات در مجوزهای دسترسی است.
- خطای 504 : این خطا زمانی رخ میدهد که وب سرور نتواند بهموقع از سرور دیگر که به عنوان پروکسی یا دروازه عمل میکند، پاسخ دریافت کند.
شیوههای امنیتی وب سرور
روشهای امنیتی بسیاری وجود دارد که افراد میتوانند برای استفاده از وب سرور تنظیم نمایند تا تجربه ایمنتری کسب نمایند.
- محدودیت دسترسی از طریق فرایندهایی مانند محدود کردن دسترسی هاست به استفاده Shell
- بروز نگه داشتن سرورهای وبسایتها برای اطمینان از عدم آسیب پذیری وب سرور
- نظارت بر شبکه برای اطمینان از عدم وجود فعالیت غیرمجاز
- استفاده از فایروال و SSL برای نظارت بر ترافیک HTTP و حفظ امنیت دادهها
همانطور که در این مطلب به آن اشاره شد، سرور وب به اتصال وبسایت شما به اینترنت کمک میکند و شامل سختافزار و نرمافزار است که هر کدام نقش خاصی در پردازش فایلها ایفا میکنند. وظیفه اصلی وب سرور، میزبانی وبسایتها، پردازش درخواستهای HTTP و ارائه محتوای وب به کاربران است. اگر قصد راه اندازی وبسایت دارید، میتوانید با خرید سرور ابری از کلود دات آیآر وب سرور مورد نظر خود را بر روی سرور راهاندازی کنید و در کاهش هزینهها و بهبود عملکرد کسب و کار خود موثر باشید.
سوالات متداول
1- بهترین وب سرور برای مشاغل کوچک کدام است؟
سرور وبهایی مانند Apache HTTP Server، NGINX و Microsoft انتخابی ایدهآل برای مشاغل کوچک است.
2- در انتخاب وب سرور باید چه عواملی را در نظر بگیریم؟
هنگام انتخاب یک وب سرور، عواملی مانند عملکرد سرور، ویژگی های امنیتی، سهولت مدیریت، گزینههای پشتیبانی و قیمت را در نظر بگیرید.
3- تفاوت وب سرور استاتیک و داینامیک چیست؟
وب سرور استاتیک محتوای یکسانی را به همه کاربران ارائه میدهد، در حالی که وب سرور داینامیک محتوای سفارشی را برای هر کاربر ایجاد میکند.




